Koran: kaligrafia i iluminacja w stylu osmańskim

Sztuka iluminacji, która rozwinęła się kilkaset lat temu w Azji Środkowej charakteryzuje się stylizowanymi, wielobarwnymi ornamentami roślinnymi i zwierzęcymi, w tym także uzyskanymi za pomocą złotego atramentu. Jako pióra do kaligraficznego zapisu pisma arabskiego używano wysuszonej trzciny rosnącej w ciepłych krajach na brzegach jezior, rzek i innych zbiorników wodnych. Atrament natomiast wytwarzano z mieszanki składającej się
z sadzy uzyskanej podczas spalania wosku pszczelego, oleju lnianego i nafty, które łączono z gumą arabską, a następnie ubijano w workach. Przed upowszechnieniem się papieru w świecie islamskim używano pergaminu.

Wraz z rozprzestrzenieniem się islamu, w krajach, które przyjęły tę religię, kaligrafia rozwijała się jako indywidualna dziedzina sztuki, dlatego też zamiast określenia "kaligrafia arabska" zaczęto używać nazwy "kaligrafia islamska". Na Bliskim Wschodzie, w Azji Centralnej, na Wyżynie Irańskiej, w Anatolii, Afryce Północnej i Hiszpanii powstały różnorodne dukty (style) tego pisma: kufi, sulus, nesih, muhakkak, reyhani, tevki i rika.

Jak wskazuje prof. M. Uğur Derman - Stopniowo odkrywano ukryte w alfabecie arabskim elementy estetyczne i tak, około 150 lat po narodzinach islamu, pismo arabskie osiągnęło poziom artyzmu. Prawdziwe jest stwierdzenie anonimowego autora "Kaligrafia powstała dzięki próbie zapisania Koranu w jak najwspanialszy sposób, a iluminacja dzięki próbie jego jak najpiękniejszego ozdobienia".

W Anatolii sztukę tę pokochali najpierw Seldżucy, a później Osmanowie, którzy po zdobyciu Konstantynopola (1453) założyli tam swoją stolicę Stambuł, czyniąc z tego miasta centrum artystyczne świata islamskiego, gdzie zaczęły powstawać różne rodzaje i przykłady kaligrafii, o czy świadczą właśnie rękopisy Koranu. Zapewne dlatego pojawiło się następujące powiedzenie anonimowego autora: "Koran został objawiony na Półwyspie Arabskim, wyrecytowany w Egipcie, a zapisany w Stambule".

Wrocławskiej publiczności przedstawione zostaną starannie wybrane eksponaty - na wystawie można będzie zobaczyć powstałe w okresie ponad 400 lat przykłady koranicznej kaligrafii autorstwa najwybitniejszych artystów, a dodatkowych wrażeń estetycznych dostarczą iluminacje i zdobienia pudełek na Koran.

Wystawa udostępniona dzięki dr. hab. Öztürkowi Emiroğlu, dyrektorowi Yunus Emre Enstitüsü - Centrum Kultury Tureckiej w Warszawie.

Uzupełnieniem ekspozycji są cztery współczesne kaligrafie wypożyczone przez Muftiego Tomasza Miśkiewicza Przewodniczącego NKM Muzułmańskiego Związku Religijnego
w Rzeczypospolitej Polskiej.

Muzeum Etnograficzne, Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu
ul. Traugutta 111/113, Wrocław
www.muzeumetnograficzne.pl

Godziny otwarcia:

wt.-śr., pt.-niedz. 10:00-16:00

czw. 9:00-16:00